Đi trọn con đường, yêu trọn một trái tim

Có thể ăn nửa bữa, ngủ nửa đêm, nhưng không thể đi nửa đường chân lý và yêu bằng nửa trái tim.

Trong đời có những thứ ta được phép bỏ dở. Và có những thứ, một khi bỏ dở giữa chừng, thì bao nhiêu công sức đã bỏ ra cũng không đưa ta đến được nơi cần đến.

Những điều được phép chưa trọn

Một bữa cơm ăn không hết, một giấc ngủ chưa tròn canh — ngày mai, ta lại ăn, lại ngủ. Thân xác này vốn là một dòng chảy tiếp nối, hao hụt hôm nay rồi sẽ được bù đắp vào hôm sau. Có những đêm phải thức vì việc gấp, có những bữa phải nhịn vì hoàn cảnh không cho phép — đó không phải là thất bại, mà là sự mềm dẻo cần có của một đời sống.

Ngay cả người tu hành khổ hạnh nhất cũng hiểu rằng thân xác chỉ là phương tiện chở Đạo, không phải cứu cánh. Bởi vậy trong Đạo Phật mới có tinh thần Trung Đạo — không ép xác đến kiệt cùng, cũng không buông thả đến trầm luân. Ăn để sống mà hành đạo, ngủ để dưỡng sức mà tiếp tục con đường, chứ không phải ăn ngủ vì chính bản thân sự ăn ngủ ấy.

Chính vì thân xác chỉ là phương tiện, nên nó được phép chưa trọn vẹn. Cái gì là phương tiện thì có thể điều chỉnh, có thể linh động, có thể hôm nay thiếu hôm sau đủ.

Nhưng có hai điều trong đời không được phép mang tinh thần ấy.

Con đường chân lý không có điểm dừng giữa chừng

Người xưa có kể chuyện một người đào giếng tìm nước. Anh ta đào được bảy tám thước, thấy đất vẫn khô, bèn bỏ cuộc, chuyển sang đào chỗ khác. Đào tiếp vài thước lại bỏ, rồi lại chuyển. Cứ thế suốt cả đời, anh đào không biết bao nhiêu miệng giếng, mà chưa từng chạm được mạch nước — trong khi chỉ cần kiên trì thêm một thước nữa ở bất cứ miệng giếng nào, nước đã tuôn trào. Vấn đề không phải là anh không chịu đào, mà là anh không chịu đào trọn một con đường.

Đường chân lý cũng vậy. Đi nửa đường rồi dừng không có nghĩa là công sức đã bỏ ra trở thành vô ích — nhưng con đường ấy không thưởng cho sự bỏ cuộc giữa chừng, nó chỉ trao quả ở nơi hành trình thật sự đi đến cùng. Người xưa bên Đạo gia từng nhắc nhở rằng việc đời thường hỏng ở chỗ sắp thành mà buông xuôi, nên phải cẩn trọng lúc cuối như lúc đầu thì mới không lỡ dở. Bên Nho gia thì nói đến chữ Thành — một khi đã thành thì không bao giờ ngưng nghỉ, ngưng nghỉ tức là chưa thật thành. Ba nhà Phật, Lão, Nho, dù cách nói khác nhau, đều gặp nhau ở một điểm: đích đến của chân lý không chấp nhận sự nửa vời, dù mỗi bước chân trên đường đi đến đó đều có giá trị riêng, không hề uổng phí.

Tinh thần tinh tấn không ngừng nghỉ vốn là mạch sống xuyên suốt của dòng thiền Trúc Lâm Yên Tử. Tâm buông lung dù chỉ một khắc cũng đủ để vọng niệm len vào, làm chậm bước chân người tu; con đường về với chân tâm, vì vậy, không có chỗ dừng chân vĩnh viễn giữa lưng chừng dốc.

Trái tim không thể chia đôi

Nếu con đường chân lý không cho phép nửa vời, thì trái tim con người lại càng như vậy.

Yêu bằng nửa trái tim là gì, nếu không phải là vừa yêu vừa giữ lại một phần để phòng thân? Là thương ai đó nhưng luôn chừa sẵn một lối thoát cho riêng mình, sợ trao hết rồi sẽ mất, sợ tin hết rồi sẽ bị phản bội. Nhưng chính sự dè chừng ấy đã làm cho tình yêu không còn là tình yêu nữa, mà biến thành một cuộc trao đổi — cho một chút, chờ nhận lại một chút, và luôn giữ phần vốn liếng cuối cùng cho riêng mình.

Trong nhà Phật, tâm từ bi được gọi là tâm vô lượng — nghĩa là không có giới hạn, không có chừng mực, không thể đo đếm bằng nửa hay đủ. Một lòng từ bi có tính toán, có điều kiện, có giữ phần, thì đã không còn là từ bi nữa, mà chỉ là một phiên bản tinh vi hơn của sự ích kỷ. Tình yêu giữa người với người, ở tầng sâu nhất, cũng mang chung bản chất ấy: nó chỉ thật sự là nó khi được trao đi trọn vẹn, không toan tính so đo.

Điều này không có nghĩa là yêu mù quáng, không có nghĩa là hy sinh vô điều kiện hay đánh mất chính mình để chiều theo người khác. Trọn vẹn ở đây là trọn vẹn về tâm, chứ không phải không giới hạn về hành động — nghĩa là không chia đôi nội tâm, không vừa yêu vừa toan tính, chứ không phải trao đi tất cả mọi thứ mình có mà không giữ lại ranh giới nào cho bản thân. Người ta vẫn có thể yêu một cách sáng suốt, biết giữ ranh giới lành mạnh cho cả hai phía, mà vẫn trọn vẹn — vì trọn vẹn nằm ở chỗ không giả dối với chính cảm xúc của mình.

Vì sao có sự phân biệt ấy?

Ăn, ngủ là chuyện của thân. Thân là phương tiện, nên được phép thiếu, được phép bù, được phép điều chỉnh theo hoàn cảnh mà không tổn hại gì đến bản chất con người.

Nhưng chân lý và tình yêu không phải là phương tiện — chúng chạm đến chỗ sâu nhất của tâm, chỗ quyết định ta là ai. Một người dừng giữa đường tu tập vẫn giữ được công phu đã tích lũy, nhưng đích đến của con đường ấy thì chưa chạm tới — chân lý không nằm ở quãng đường đã đi, mà ở nơi hành trình thật sự dừng chân. Yêu cũng vậy: một người yêu bằng nửa trái tim không phải là không có tình cảm, mà là tình cảm ấy chưa từng chạm tới chỗ trọn vẹn nhất của nó. Bởi lẽ, đích đến của những gì thuộc về bản chất không có khái niệm phân số — nơi ấy hoặc trọn vẹn, hoặc còn là một khoảng cách chưa được lấp đầy.

Lời kết

Có lẽ mỗi người trong chúng ta, khi soi lại chính mình, sẽ nhận ra mình từng để bụng đói qua bữa hay thức trắng một đêm vì công việc — điều đó không đáng trách. Nhưng cũng nên tự hỏi: có con đường nào mình đang đi nửa chừng rồi bỏ, có mối tình hay mối quan hệ nào mình đang giữ lại một nửa trái tim, chỉ vì sợ tổn thương?

Thân này có thể tạm nhịn, tạm thiếu, rồi bù đắp sau. Nhưng chân lý và tình yêu, một khi đã chọn bước vào, chỉ có một cách để đi cho trọn — là đi bằng tất cả những gì mình có, không giữ lại phần nào cho riêng mình.

Phản hồi về bài viết

(0 stars)

Xin mời bình chọn sao (Star)

Thông tin của bạn đã gửi thành công! Tuy nhiên, nội dung này cần Ban Biên Tập xét duyệt. Xin cám ơn và mong bạn thường xuyên đóng góp ý kiến. Điện thoại Không thực hiện được! Xin mời nhập lại mã an toàn.