Ngày sinh nhớ Mẹ – Đạo hiếu giữa mùa Vu Lan

(Viết nhân ngày sinh, hai mươi tháng Bảy âm lịch, giữa mùa Vu Lan báo hiếu)

Trong một năm có ba trăm sáu mươi lăm ngày, người ta thường dành riêng một ngày để mừng cho chính mình – ngày sinh nhật. Nhưng cứ mỗi độ hai mươi tháng Bảy âm lịch trở về, tôi lại thấy lòng mình không hướng về bản thân, mà hướng trọn về một người: mẹ tôi. Bởi tôi hiểu, ngày tôi được sinh ra đời, cũng chính là ngày mẹ tôi đau đớn nhất trong đời.

Người xưa gọi cuộc sinh nở là "vượt cạn" – một cách nói giản dị mà thấm thía biết bao. Vượt qua một quãng đường không tên, nơi ranh giới giữa sống và chết mong manh như sợi chỉ. Thuở mẹ tôi mang nặng đẻ đau, y học chưa có những phương tiện hiện đại như bây giờ. Chỉ một cơn trở dạ khó, một chút sơ suất nhỏ, cũng đủ khiến một sinh mạng, có khi cả hai sinh mạng, mãi mãi lìa xa cõi thế. Vậy mà mẹ tôi đã một mình bước qua cửa ải sinh tử ấy không chỉ một lần, mà đến hơn năm lần, để góp cho đất nước này thêm những người con. Nghĩ đến đó, tôi không thể không gọi mẹ mình là một "Mẹ Việt Nam anh hùng" – anh hùng không phải vì gươm đao trận mạc, mà vì đã đem chính máu thịt mình ra làm cây cầu nối cõi hư vô sang cõi hiện sinh cho những đứa con.

Nhớ đến mẹ, tôi lại nhớ đến muôn triệu người mẹ Việt Nam khác, từ thuở dựng nước cho đến hôm nay. Người xưa có câu "Trời sinh, Đất dưỡng" – nếu Trời gieo mầm sự sống, thì Đất chính là nơi ôm ấp, nuôi lớn mầm sống ấy bằng tất cả sự bao dung của mình. Người mẹ, trong ý nghĩa sâu xa nhất, chính là hiện thân của Đất giữa cõi người: âm thầm, nhẫn nại, chẳng bao giờ đòi hỏi được đền đáp. Biết bao thế hệ người mẹ đã lặng lẽ đem thân mình ra đánh đổi, để giống nòi Lạc Hồng được nối tiếp, để tiếng nói, phong tục, nếp nhà Việt Nam không bị năm tháng cuốn trôi. Giữ một đất nước, xét cho cùng, đâu chỉ là giữ từng tấc đất, tấc biển, mà còn là giữ cho được cái gốc nòi giống và văn hóa của dân tộc trường tồn qua bao cuộc bể dâu. Vậy ai là người âm thầm gánh vác phần việc ấy, nếu không phải là những người mẹ?

Thế nhưng, dòng sử Việt bao đời nay thường chỉ khắc tên những bậc anh hùng hào kiệt. Từ các triều Đinh, Lê, Lý, Trần dựng nghiệp giữ nước, cho đến ngày nay, khi vẫn còn những người con đất Việt âm thầm đối mặt sóng gió ngoài khơi Tư Chính để giữ từng tấc biển cho Tổ quốc, trong lúc phần đông chúng ta đang yên ổn trong chăn êm nệm ấm. Những tấm gương ấy xứng đáng được đời đời tôn kính, ghi nhớ. Nhưng có một câu hỏi ít ai đặt ra: nếu không có mẹ, thì lấy đâu ra những anh hùng hào kiệt ấy? Người mẹ không cầm gươm ra trận, nhưng chính người mẹ đã mang nặng, đẻ đau, nuôi dưỡng nên những con người sau này làm nên lịch sử. Công ơn ấy là công ơn gốc, là cội nguồn của mọi công lao khác trên đời. Bởi vậy, dẫu âm thầm, dẫu không được khắc tên trên bia đá bảng vàng, người mẹ vẫn mãi là bậc ân nhân mà bất cứ ai trong chúng ta cũng phải trọn đời khắc cốt ghi tâm.

Hình ảnh người mẹ Việt Nam ấy đã được biết bao thế hệ văn nghệ sĩ khắc họa, mà cảm động nhất, có lẽ là qua trường ca của nhạc sĩ Phạm Duy. Trong đó, người mẹ hiện ra không phải với dáng vẻ kiều diễm chốn phồn hoa, mà với hình ảnh mộc mạc của một đời tần tảo: giản dị trong manh áo vải, lam lũ cùng ruộng đồng, nhưng ẩn sâu trong dáng vẻ bình dị ấy lại là một sức sống bền bỉ và một tấm lòng bao dung, từ bi rộng mở hơn bất cứ vẻ phù hoa nào của thế gian. Đó chính là chân dung đẹp nhất của người mẹ Việt Nam: giá trị của mẹ không nằm ở hình thức bên ngoài, mà nằm trọn trong đức hy sinh và tấm lòng vô lượng ấy.

Hôm nay, giữa mùa Vu Lan – mùa báo hiếu của tháng Bảy âm lịch, mùa mà những người con khắp nơi cùng hướng lòng về đấng sinh thành – nhân ngày sinh nhật của mình, tôi xin được gửi đến quý vị một lời cầu chúc chân thành: ai còn mẹ, xin hãy trân quý từng ngày còn được kề cận, cầu cho mẹ luôn mạnh khỏe, an vui, phúc hậu; ai mẹ đã khuất bóng, xin cầu cho hương linh mẹ được nhẹ nhàng siêu thoát, thấm nhuần phúc báu thiện lành nơi cõi khác.

Người xưa có câu "Bách thiện hiếu vi tiên" – trong trăm điều thiện ở đời, chữ hiếu vẫn luôn đứng trước nhất. Mẹ cho ta hình hài này mà chẳng hề mong cầu đền đáp; nhìn qua lăng kính nhân quả, có lẽ đó chính là biểu hiện tự nhiên nhất của một tình yêu vô điều kiện. Vậy nên, cách báo hiếu chân thật nhất, có lẽ không nằm ở những lời chúc tụng suông trong một ngày, mà nằm ở việc ta sống sao cho xứng đáng với giọt máu, giọt mồ hôi mẹ đã đổ ra vì mình – sống tử tế, sống có đức, không ngừng tu sửa thân tâm mỗi ngày, để những gì mẹ đã hy sinh không trở thành uổng phí.

Ngày sinh nhật của một đời người, suy cho cùng, còn điều gì ý nghĩa hơn là được một lần lắng lòng, nhớ đến mẹ? Đó là thông điệp ngắn gọn nhất, mà cũng trọn vẹn nhất, xin gửi đến mùa Vu Lan năm nay.