Chung một màu máu, chung một vị mặn

Không có giai cấp trong dòng máu cùng đỏ và trong những giọt nước mắt cùng mặn.

Cắt một nhát vào tay người quyền quý nhất, máu chảy ra đỏ. Cắt một nhát vào tay người khốn cùng nhất, máu chảy ra cũng đỏ y như vậy — cùng một sắc, cùng một cơn đau. Một giọt nước mắt rơi vì mất mát, dù ứa ra từ khóe mắt của bậc đế vương hay của kẻ không nhà, nếm vào cũng chỉ có một vị: mặn. Trước khi biết đến sang hèn, thân thể này đã biết đau và biết khóc theo đúng một quy luật, không chừa một ai.

Ranh giới do con người vẽ thêm vào

Giai cấp, đẳng cấp, sang hèn — những điều ấy không nằm trong cấu tạo của một con người khi lọt lòng. Không có đứa trẻ nào sinh ra với dòng máu "cao quý" mang màu khác, không có tuyến lệ nào tiết ra thứ nước mắt bớt mặn hơn vì huyết thống. Những thứ ấy đều là lớp áo được khoác thêm vào sau — bởi tập tục, bởi quyền lực, bởi những hệ thống mà con người dựng lên qua nhiều thế kỷ để phân chia ai được đứng trên, ai phải đứng dưới. Lớp áo có thể lộng lẫy hay rách rưới, nhưng cởi lớp áo ấy ra, bên dưới vẫn chỉ là một thân thể biết đói, biết đau, biết già, biết chết — giống hệt như bất kỳ thân thể nào khác.

Điều Đức Phật từng chỉ ra

Thời Đức Phật tại thế, xã hội Ấn Độ chia con người thành bốn đẳng cấp cha truyền con nối, cao thấp phân minh từ lúc sinh ra đến lúc chết. Đức Phật là một trong những nhân vật có ảnh hưởng lớn đã công khai thách thức quan niệm cho rằng giá trị con người được quyết định bởi dòng dõi. Ngài dạy rằng người ta trở nên cao quý hay thấp hèn không phải vì dòng dõi mình sinh ra, mà vì những gì mình làm trong đời — phẩm hạnh mới là thước đo, không phải huyết thống.

Kinh điển còn ghi lại một hình ảnh đẹp: những con sông lớn nhỏ, mang nhiều tên gọi khác nhau, khi đổ vào biển cả thì tan hòa làm một, không còn ai gọi được đâu là nước của con sông nào nữa — tất cả chỉ còn là biển. Người thuộc bốn đẳng cấp khác nhau, một khi bước vào con đường tu tập mà Đức Phật chỉ dạy, cũng hòa vào nhau như thế: xuất thân không còn là tiêu chuẩn quyết định phẩm giá hay khả năng tu tập của một người nào, tất cả chỉ còn là những người cùng đi trên một con đường.

Nho gia và Đạo gia cùng một tiếng nói

Nho gia có câu "tứ hải giai huynh đệ" — trong bốn biển, ai cũng là anh em. Sách Lễ Ký còn hình dung về một xã hội "đại đồng" — thiên hạ không phải của riêng một dòng họ nào. Đó là một lý tưởng để hướng tới, đề cao người hiền đức và có năng lực hơn là chỉ dựa vào huyết thống, dù trật tự Nho gia trong đời sống thực tế vẫn thường gắn liền với tông pháp và thứ bậc.

Đạo gia thì nhìn theo một hướng khác nhưng đi đến cùng một kết luận. Lão Tử nói trời đất "bất nhân" — không phải là nhẫn tâm theo nghĩa xấu, mà là không mang tình cảm thiên vị như con người vẫn mang: không ưu ái kẻ sang, không ghẻ lạnh người hèn. Mưa vẫn rơi như nhau xuống mái nhà tranh và mái nhà ngói, bệnh tật và tuổi già vẫn tìm đến người quyền thế không khác gì tìm đến người thường dân. Tự nhiên không biết đến khái niệm giai cấp — chỉ có con người mới bày ra nó.

Khi lớp áo bị nhầm thành con người

Ba dòng tư tưởng, ba cách diễn đạt khác nhau, đều gặp nhau ở một điều: những gì phân chia con người thành cao thấp đều là quy ước, không phải bản chất. Nhưng con người lại rất dễ quên điều này. Ta cúi đầu trước một chiếc áo đẹp, khinh rẻ một chiếc áo rách, mà quên mất rằng bên dưới cả hai chiếc áo ấy đều là một thân thể biết đau như nhau. Ta trọng vọng một địa vị, coi thường một hoàn cảnh khó khăn, mà quên rằng địa vị hôm nay có thể đổi thay, còn nỗi đau và giọt nước mắt thì từ xưa đến nay chưa từng đổi vị.

Chỉ nhìn thấy giai cấp là chỉ nhìn thấy lớp áo; nhìn thấy dòng máu đỏ và giọt nước mắt mặn mới là nhìn thấy con người thật sự đứng bên dưới.

Lời kết

Có lẽ ai trong chúng ta cũng từng, dù chỉ một thoáng, nhìn một người bằng ánh mắt khác đi vì công việc họ làm, vì cách họ ăn mặc, vì nơi họ ở. Bài học từ máu đỏ và nước mắt mặn không phải là để nói rằng mọi người đều giống nhau — người ta vẫn khác nhau về tài năng, về hoàn cảnh, về lựa chọn và hành động trong đời. Nhưng khác biệt ấy không hề làm thay đổi một phẩm giá căn bản mà bất kỳ ai cũng có, chỉ vì họ là một con người.

Khi vết cắt nào cũng chảy máu đỏ, khi giọt nước mắt nào cũng có vị mặn, thì có lẽ điều đáng quý nhất ta có thể trao cho nhau không phải là sự thương hại từ trên nhìn xuống, mà là sự nhìn nhận ngang hàng từ một con người dành cho một con người.

Phản hồi về bài viết

(0 stars)

Xin mời bình chọn sao (Star)

Thông tin của bạn đã gửi thành công! Tuy nhiên, nội dung này cần Ban Biên Tập xét duyệt. Xin cám ơn và mong bạn thường xuyên đóng góp ý kiến. Điện thoại Không thực hiện được! Xin mời nhập lại mã an toàn.