Học... Để là chính mình và học để từ bỏ với vẻ thanh cao những gì không phải là mình

Người ta thường nghĩ học là tích lũy: học chữ, học nghề, học cách ăn nói, học cách sống sao cho vừa lòng thiên hạ. Nhưng có một thứ học không nằm trong sách vở nào, không có bằng cấp nào chứng nhận, và cũng là thứ học khó nhọc nhất đời người: học để nhận ra mình là ai, rồi học cách buông những gì không phải là mình — buông một cách nhẹ nhàng, không oán trách, không nuối tiếc, như người quân tử cởi bỏ chiếc áo đã cũ.

Học để là chính mình

Từ khi mở mắt chào đời, con người đã bắt đầu được "dạy" phải là ai. Cha mẹ mong ta nên người theo hình dung của họ. Nhà trường uốn ta vào khuôn phép chung. Xã hội gắn cho ta những vai diễn: phải thành đạt, phải giỏi giang, phải giống người này người khác đang được ngợi khen. Ta lớn lên trong tiếng vọng của bao kỳ vọng, đến mức có lúc không còn phân biệt được đâu là tiếng nói của lòng mình, đâu là dư âm của người khác cấy vào.

Học để là chính mình, vì vậy, không phải là học thêm điều gì mới, mà là học cách lắng nghe — thật chậm, thật tĩnh — để nghe ra, giữa muôn vàn tiếng nói đã in sâu trong đầu, đâu mới là tiếng của riêng mình. Đó là một cuộc tìm kiếm ngược dòng, đi từ cái vỏ bọc được người đời khoác cho, trở về cái lõi chưa từng bị ai chạm tới.

Nhưng cũng cần nói thêm một điều, kẻo dễ hiểu lầm: cái lõi ấy không phải một pho tượng đã tạc xong từ thuở nào, cứ thế đặt yên một chỗ chờ ta tìm ra rồi giữ nguyên mãi mãi. Nó vẫn lớn lên, vẫn đổi khác theo từng trải nghiệm, từng vấp ngã, từng cuộc gặp gỡ đi qua đời mình. Người của hôm nay nghe ra một tiếng nói, người của mười năm sau có thể nghe ra một tiếng nói khác, sâu hơn, hoặc chỉ là thành thật hơn. Vì thế, học để là chính mình chưa bao giờ là một khóa học có ngày ra trường.

Đây không phải là con đường của sự nổi loạn hay chống đối. Người thực sự học được cách là chính mình không cần gồng lên để khác biệt, không cần chứng minh cho ai thấy mình đặc biệt. Họ chỉ đơn giản là thôi diễn, thôi mượn dáng vẻ của người khác để được công nhận. Cái tự do lớn nhất không phải là được làm điều mình thích, mà là không còn phải giả vờ thích điều mình không phải.

Học để từ bỏ

Nhưng biết mình là ai vẫn chưa đủ. Phần học khó hơn nằm ở chỗ: sau khi đã nhận ra, ta còn phải học cách buông bỏ những gì không thuộc về mình. Có những người sáng nào cũng bước vào một căn phòng làm việc mang chức danh khiến ai nấy trầm trồ, để rồi mỗi tối trở về lại thấy như vừa mượn thân xác mình để sống hộ cuộc đời của một kẻ khác. Có những người giữ chặt một mối quan hệ đã nguội, không phải vì còn thương, mà vì sợ cảm giác trống trải khi phải ở một mình. Có những người dựng lên cho mình một hình ảnh chỉn chu, tươm tất, chỉ để không ai kịp nhìn thấy phần thật hơn, kém hoàn hảo hơn, đang lặng lẽ ở bên trong.

Từ bỏ, tự nó, không khó. Người ta vẫn từ bỏ mỗi ngày — trong tức giận, trong thất vọng, trong sự trốn chạy. Nhưng có một cách từ bỏ hiếm hoi hơn nhiều: từ bỏ với vẻ thanh cao. Đó là buông tay không phải vì căm ghét cái mình từng nắm giữ, mà vì đã hiểu rõ nó không còn là mình nữa. Là rời đi mà không cần đóng sầm cửa lại phía sau, không cần biến người cũ, việc cũ, hay chính con người mình từng là thành kẻ thù để có cớ dứt áo ra đi.

Thanh cao trong từ bỏ là biết ơn ngay cả điều mình đang rời xa. Vì cái không phải là mình ấy, dù sao, cũng từng dạy ta nhận ra đâu mới thật là mình. Không có những khúc quanh sai đường, làm sao biết được đâu là đường đúng? Người từ bỏ trong oán hận vẫn còn bị trói vào thứ họ rời bỏ; người từ bỏ trong thanh thản mới thực sự tự do — vì lòng họ không còn gì để mang nặng.

Hai vế của một hành trình

Học để là chính mình và học để từ bỏ những gì không phải là mình — kỳ thực chỉ là hai nhịp thở của cùng một hành trình. Càng hiểu rõ cái lõi thật của mình, ta càng dễ dàng nhận ra cái vỏ nào cần được cởi bỏ. Và mỗi lần buông bỏ đúng lúc, đúng chỗ, cái lõi ấy lại càng hiện rõ hơn, càng nhẹ nhõm hơn.

Đây không phải là việc học một lần rồi xong, có bằng cấp, có chứng chỉ, rồi đặt xuống. Nó là việc học suốt một đời, có khi phải học đi học lại cùng một bài học dưới những hình hài khác nhau.

Rốt cuộc, có lẽ điều còn đọng lại ở cuối một đời người không phải là những gì hai bàn tay đã cố công ôm giữ, mà là những gì hai bàn tay đã đủ an nhiên để đặt xuống. Bàn tay càng nhẹ, người ta càng đi gần về phía chính mình.

Phản hồi về bài viết

(0 stars)

Xin mời bình chọn sao (Star)

Thông tin của bạn đã gửi thành công! Tuy nhiên, nội dung này cần Ban Biên Tập xét duyệt. Xin cám ơn và mong bạn thường xuyên đóng góp ý kiến. Điện thoại Không thực hiện được! Xin mời nhập lại mã an toàn.