Chữ Thành

Bí quyết lớn nhất của thành công là thành thật. Không thành thật, không có phương pháp nào đắc dụng với bạn hết.

Người ta thường đi tìm thành công như đi tìm một cánh cửa bí mật, tin rằng đâu đó có một chiếc chìa khóa, một công thức, một "phương pháp" — chỉ cần học được, làm đúng từng bước, cánh cửa ấy sẽ mở ra. Sách về kỹ năng thành công chất đầy hiệu sách: quản lý thời gian, đàm phán, xây dựng thương hiệu cá nhân, không biết bao nhiêu "bí quyết" được truyền tay nhau. Vậy mà có người áp dụng đúng những điều ấy mà vẫn thất bại, lại có người chẳng biết đến phương pháp nào mà vẫn đi được đường dài, đường xa. Vì sao?

Có lẽ vì phương pháp chỉ là cái vỏ, không phải cái lõi. Phương pháp cũng như một công cụ trong tay người thợ: có thể dùng để dựng nên ngôi nhà vững chãi, mà cũng có thể dùng để phá hoại — tất cả tùy vào bàn tay cầm nó. Nếu bàn tay ấy không thành thật, dối mình dối người, thì phương pháp dù tinh vi đến đâu cũng chỉ là lớp sơn phủ lên nền đất lún. Sớm muộn gì, nó cũng sụp.

Điều thú vị là trong tiếng Việt, "thành công" và "thành thật" cùng mang một chữ "thành". Có thể đó chỉ là chỗ gặp nhau tình cờ của ngôn ngữ, nhưng lại gợi ra một điều đáng ngẫm: có khi nào cái "thành" trong thành công phải bắt rễ từ cái "thành" trong thành thật? Có khi nào người ta không "thành" được việc gì lâu bền, nếu trong lòng không có chữ "thành" kia làm nền?

Cái thành thật dễ thấy nhất là thành thật với người khác. Người xưa xếp chữ Tín vào hàng những đức lớn của người quân tử, cùng với Nhân, Nghĩa, Lễ, Trí. Không có Tín, mọi lời hứa, mọi mối hợp tác, chỉ là cát xây trên biển. Người ta có thể lừa được một lần, hai lần, nhưng không ai lừa được mãi mãi; mà một khi sự dối trá bị lộ ra — nó luôn lộ ra, sớm hay muộn — thì đổ vỡ không chỉ là công việc bên ngoài, mà còn là niềm tin người khác từng đặt vào mình.

Nhưng có một tầng thành thật khác, sâu hơn và khó hơn nhiều: thành thật với chính mình. Có người cả đời không nói dối ai, nhưng lại sống trong sự dối mình — dối về năng lực thật của mình, dối về động cơ thật sự đằng sau những lựa chọn, dối về những điều mình đang né tránh mà không dám gọi tên. Đây là thứ dối trá nguy hiểm nhất, bởi không ai vạch trần được nó ngoài chính mình, mà chính mình lại thường là kẻ muốn tin vào lời dối ấy hơn bất kỳ ai. Người không dám nhìn thẳng vào sự thật của bản thân thì có học bao nhiêu phương pháp, phương pháp ấy cũng chỉ là thêm một lớp áo khoác cho sự né tránh, chứ chẳng giải quyết được gốc rễ của vấn đề.

Sách Trung Dung có câu: "Thành giả, thiên chi đạo dã" — chữ Thành là đạo của Trời. Trời đất vận hành không hề dối trá: xuân thì hoa nở, đông thì lá rụng, không mùa nào giả vờ là mùa khác. Cái thành ấy là bản tính tự nhiên của vạn vật. Sách viết tiếp: "thành chi giả, nhân chi đạo dã" — gắng sức đạt đến chữ Thành mới là đạo của người. Nghĩa là với con người, thành thật không tự nhiên mà có sẵn, phải công phu gìn giữ, vì lòng người vốn dễ bị cám dỗ bởi lối tắt, bởi vỏ bọc, bởi những lời dối có lợi trước mắt.

Nhìn theo một hướng khác, sự dối trá — nhất là dối mình — cũng là một dạng của mê mờ: không thấy sự vật như nó đang là, mà chỉ thấy nó qua lớp sương của ham muốn, sợ hãi, và cái tôi muốn được yên ổn. Người thành thật là người dám vén lớp sương ấy lên, dù sự thật đằng sau đôi khi không dễ chịu. Và cũng chính nhờ dám nhìn thẳng như vậy, người ta mới biết mình đang đứng ở đâu, còn thiếu gì, cần sửa gì — đó là điều kiện đầu tiên để bất cứ phương pháp nào thật sự phát huy tác dụng. Phương pháp không đi cùng một cái nhìn trung thực về hoàn cảnh của mình, thì chỉ là áp dụng trong mù mờ, được thì may, không được cũng chẳng hiểu vì sao.

Cũng nên nói thêm: thành công dựng trên sự dối trá không phải không có — có, và đôi khi đến rất nhanh, rất rực rỡ. Nhưng thứ thành công ấy giống hoa nở trái mùa, đẹp đấy mà không bén rễ, một trận gió là tàn. Thành công dựng trên nền thành thật có thể đến chậm hơn, có khi phải trả giá bằng những cơ hội trước mắt bị bỏ lỡ vì không chịu gian dối, nhưng nó bén rễ sâu, bền lâu, và hơn hết — người giữ được nó không phải sống trong nỗi lo một ngày nào đó bị vạch trần.

Vậy nên, điều thật sự đáng đi tìm có lẽ không phải một phương pháp mới, một bí quyết mới. Có lẽ đã đến lúc ngừng hỏi "làm thế nào để thành công" và hỏi lại "tôi có đang thành thật với chính mình không". Câu hỏi sau khó trả lời hơn nhiều so với việc thuộc lòng một quy trình năm bước, nhưng chính nó mới là nơi mọi phương pháp bắt đầu có tác dụng thật sự. Thành thật không phải một kỹ năng đứng cạnh các kỹ năng khác; nó là điều kiện để mọi kỹ năng khác phát huy giá trị. Nó là mảnh đất mà mọi kỹ năng khác cần được gieo xuống, thì mới mong sống được, lớn được, và ra hoa kết trái.

Phản hồi về bài viết

(0 stars)

Xin mời bình chọn sao (Star)

Thông tin của bạn đã gửi thành công! Tuy nhiên, nội dung này cần Ban Biên Tập xét duyệt. Xin cám ơn và mong bạn thường xuyên đóng góp ý kiến. Điện thoại Không thực hiện được! Xin mời nhập lại mã an toàn.