Ảo tưởng ngoại giao và thực tế phũ phàng:

Ảnh: Hiệp ước Versailles (1787) giữa Nguyễn Ánh và nước Pháp

Góc nhìn cho rằng nhà Nguyễn không có chiến dịch quân sự nào được đặt tên đơn thuần vì duy trì ngoại giao tốt với nhà Thanh nên "không còn giặc phương Bắc" là một lập luận chưa toàn diện và bỏ qua bản chất lịch sử. Đúng là từ thời Gia Long, triều Nguyễn đã thiết lập quan hệ triều cống hòa hoãn để ổn định đất nước sau nhiều thập kỷ nội chiến, nhưng sự yên bình ở biên giới phía Bắc còn do nhà Thanh lúc bấy giờ cũng đã suy yếu, lâm vào khủng hoảng nội bộ và đối phó với thực dân phương Tây nên không còn tham vọng bành trướng.

​Quan trọng hơn, thực tế lịch sử cho thấy triều Nguyễn không hề thiếu các chiến dịch quân sự, nhưng đó chủ yếu là các cuộc đàn áp phong trào khởi nghĩa trong nước hoặc bình định lãnh thổ, chứ không có những chiến thắng lẫy lừng chống ngoại xâm phương Tây. Trong lịch sử quân sự, một chiến dịch chỉ được chọn làm biểu tượng vinh danh khi nó gắn liền với tinh thần kháng chiến oanh liệt và thắng lợi bảo vệ độc lập dân tộc. Nhà Nguyễn không có được những mốc son chói lọi ấy, ngược lại còn để lại bi kịch đầu hàng, mất nước, đó mới là lý do cốt lõi khiến các triều đại hay sự kiện của giai đoạn này vắng bóng trong hệ thống tên gọi chiến dịch sau này.

Ký ức lịch sử về sự suy tàn của nhà Thanh cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX chính là minh chứng rõ nét cho việc đế chế này hoàn toàn kiệt quệ và không thể tự bảo vệ mình, nói gì đến chuyện đem quân đi xâm lược nước khác.

​Sự kiện đó chính là Liên quân Tám nước (gồm Anh, Pháp, Đức, Nga, Mỹ, Nhật Bản, Ý và Áo-Hung) tấn công Bắc Kinh vào năm 1900 để đàn áp phong trào Nghĩa Hòa Đoàn. Kết quả là triều đình nhà Thanh hoàn toàn tan tác, Tử Cấm Thành (Hoàng cung) bị quân đội các nước phương Tây và Nhật Bản cướp phá tơi tả, vơ vét vô số bảo vật.

​Trước đó, qua các cuộc Chiến tranh Nha phiến và chiến tranh với các nước đế quốc, nhà Thanh liên tục phải ký các hiệp ước bất bình đẳng, cắt đất đền tiền:

- ​Hồng Kông bị cắt cho Anh sau Chiến tranh Nha phiến lần thứ nhất (Hiệp ước Nam Kinh năm 1842).

- ​Ma Cao thì bị Bồ Đào Nha kiểm soát và ép triều đình Thanh ký hiệp ước nhượng hẳn quyền cai trị vào năm 1887.

​Chính bối cảnh Trung Hoa lúc đó đang "cháy nhà dẫm chân nhau", bản thân nhà Thanh còn lo thân không xong trước sự xâu xé của tư bản phương Tây và Nhật Bản, nên hoàn toàn không còn khả năng hay tâm trí đâu để dòm ngó hay đem quân xâm lược Đại Nam như các triều đại trước.

Do đó, việc nhà Nguyễn "không có giặc phương Bắc" trong giai đoạn này thực chất là vì nhà Thanh đã bị các thế lực phương Tây khuất phục hoàn toàn, chứ không hẳn là do tài năng ngoại giao kiệt xuất của triều đình Huế.

​Thế nhưng, trớ trêu thay, trong khi nhà Thanh bất lực trước phương Tây thì triều Nguyễn cũng rơi vào tình trạng y hệt ở phía Nam, để rồi cuối cùng cả hai cùng chung số phận rơi vào vòng kìm kẹp của chủ nghĩa thực dân.