English
Tưởng nhớ một đồng chí lãnh đạo Lào vừa qua đời: Saysomphone Phomvihane (Tác giả: Lê Việt Đức)
Tưởng nhớ một đồng chí lãnh đạo Lào vừa qua đời: Saysomphone Phomvihane (Tác giả: Lê Việt Đức)
Sáng nay đọc được tin Chủ tịch Quốc hội Lào Saysomphone Phomvihane qua đời ở tuổi 70 hôm 8/8, tôi khá bất ngờ và xúc động. Ông mới 70 tuổi, còn quá trẻ so với tuổi thọ của các nhà lãnh đạo khác của Lào. Tôi biết ông không chỉ qua báo chí hay các tài liệu về chính trị Lào. Tôi từng có thời gian làm chuyên gia cấp cao của Chính phủ Việt Nam giúp Chính phủ Lào, và trong thời gian đó tôi có một số dịp được gặp gỡ, nói chuyện với ông.
Vì vậy, sự ra đi của ông đối với tôi không chỉ là một tin thời sự về một chính khách nước ngoài. Nó gợi lại một giai đoạn nhiều năm mà tôi đã có cơ hội làm việc ở đất nước Lào và gặp một số nhân vật quan trọng của bộ máy lãnh đạo Lào. Có thể nói, trên trái đất này, tôi yêu quý nhất đất nước và con người Việt Nam, ngay sau đó là đất nước và con người Lào, người Việt với người Lào chính xác như hai em anh, đối xử với nhau vô cùng tin cậy và tình cảm, thực sự chia sẻ ngọt bùi. Dĩ nhiên, thứ ba là đất nước và con người Nga.
Tôi viết vài dòng này trước hết như một lời tưởng niệm một người quen cũ, đồng thời để những người Việt Nam quan tâm đến Lào hiểu thêm về một nhân vật chính trị khá đặc biệt của nước láng giềng này.
1. Một chính khách mà Wikipedia chưa nói hết
Saysomphone Phomvihane là một cái tên khá quen thuộc trong giới lãnh đạo Lào nhiều thập kỷ qua. Tôi vừa xem tiểu sử ông trên Wikipedia, thấy quá đơn giản.
Ông sinh năm 1956 tại tỉnh Hủa-phăn, Lào. Các nguồn tư liệu có khác nhau đôi chút về ngày sinh cụ thể, nhưng đều thống nhất ông thuộc thế hệ lãnh đạo sinh giữa những năm 1950.
Điều đặc biệt nhất về ông là xuất thân. Saysomphone là con trai của Kaysone Phomvihane, một trong những người sáng lập và là nhà lãnh đạo quan trọng nhất của nước Lào hiện đại, từng giữ cương vị Tổng Bí thư Đảng Nhân dân Cách mạng Lào trong nhiều năm.
Nhưng nếu chỉ gọi Xaysomphone là “con trai của Kaysone” thì sẽ không công bằng với chính ông. Ông có một sự nghiệp chính trị riêng rất dài và đáng chú ý.
Theo tiểu sử do VietnamPlus/TTXVN công bố, từ năm 1977 đến 1983, ông học tại Đại học Tổng hợp Quốc gia Moskva. Sau đó ông giảng dạy tại Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia ở Vientiane, rồi từ năm 1984 đến 1987 làm nghiên cứu sinh tiến sĩ kinh tế chính trị tại Học viện Khoa học Xã hội Nhà nước Moskva.
Điều này khá thú vị. Ông không phải một chính khách chỉ đi lên từ con đường tổ chức Đảng, mà có nền tảng đào tạo tương đối sâu về kinh tế chính trị và quản lý kinh tế, nên khi chúng tôi trao đổi với nhau về các vấn đề kinh tế, hai bên rất dễ đồng ý với nhau.
Sau khi học xong, ông bắt đầu sự nghiệp ở tỉnh Savannakhet. Từ năm 1987 đến 1989, ông làm việc tại chính quyền tỉnh; từ 1989 đến 1991 là Phó Tỉnh trưởng. Giai đoạn 1991-1995, ông lần lượt giữ các vị trí lãnh đạo cao hơn, rồi trở thành Bí thư Tỉnh ủy kiêm Tỉnh trưởng Savannakhet.
Đây là một bước tiến rất quan trọng trong việc nâng cao kiến thức và kỹ năng của ông. Savannakhet là một trong những tỉnh lớn và có vị trí kinh tế quan trọng nhất của Lào. Một tiến sĩ kinh tế từng trực tiếp quản lý một địa phương như vậy rồi bước vào trung ương thường có một kinh nghiệm thực tế khác hẳn những người chỉ làm công tác lý luận hoặc tổ chức.
2. Từ tỉnh trưởng đến Bộ trưởng Tài chính
Năm 1995, ông được điều về trung ương và giữ chức Bộ trưởng Tài chính. Ông làm Bộ trưởng Tài chính từ năm 1995 đến 1998. Đây có lẽ là một trong những giai đoạn đáng chú ý nhất nếu nhìn ông dưới góc độ một người làm kinh tế.
Đặc biệt, ông giữ chức Bộ trưởng Tài chính trong giai đoạn ngay trước và trong cuộc khủng hoảng tài chính châu Á 1997-1998. Lào lúc đó là một nền kinh tế nhỏ, nghèo, vừa chuyển đổi từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung sang cơ chế thị trường và phải xử lý vô số vấn đề về ngân sách, tiền tệ, thương mại và quan hệ kinh tế đối ngoại, nên nền kinh tế của Lào lúc đó rất yếu. Chính vì vậy mà Lào cũng bị rơi vào khủng khoảng như Việt Nam. Vì thế năm 1999, Chính phủ Việt Nam bắt đầu tổ chức Đoàn chuyên gia cấp cao sang giúp Chính phủ Lào về quản lý kinh tế vĩ mô và kiểm soát lạm phát.
Sau đó, từ năm 1998 đến 2001, ông giữ chức Bộ trưởng, Chủ nhiệm Văn phòng Thủ tướng Chính phủ. Rồi ông chuyển sang Quốc hội. Từ năm 2001, ông liên tục giữ những vị trí quan trọng trong Quốc hội Lào: Chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại, Phó Chủ tịch Quốc hội, rồi trở thành một trong những nhân vật chủ chốt của cơ quan lập pháp Lào.
Có thể nói, ông đã đi qua gần như toàn bộ những tầng nấc quan trọng của bộ máy nhà nước Lào: địa phương, tài chính, Chính phủ, Quốc hội, công tác đối ngoại rồi lãnh đạo chính trị cấp cao nhất. Đó là một sự nghiệp rất dài.
3. Những năm cuối đời và sự ra đi của ông
Năm 2016, ông bước vào một vị trí đặc biệt. Tháng 6 năm 2016, Saysomphone được bầu làm Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Lào xây dựng đất nước. Đây là một vị trí có ý nghĩa đặc biệt trong hệ thống chính trị Lào.
Chúng ta đều biết vai trò, vị thế của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Ở Lào cũng thế, Mặt trận Lào xây dựng đất nước thậm chí còn quan trọng hơn, vì nó không đơn thuần là một tổ chức xã hội theo cách hiểu thông thường ở các nước phương Tây. Nó có vai trò tập hợp các tổ chức xã hội, các tầng lớp nhân dân, các tổ chức tôn giáo và các lực lượng xã hội khác trong hệ thống chính trị của Lào. Nó càng quan trọng so với Việt Nam vì Lào có rất nhiều dân tộc, bộ tộc lạc hâu, học vấn rất thấp, cần giúp đỡ, đoàn kết.
Ông giữ vị trí này cho đến năm 2021. Trong thời gian đó, ông cũng là Ủy viên Bộ Chính trị Đảng Nhân dân Cách mạng Lào. Năm 2021, ông được Quốc hội Lào bầu làm Chủ tịch Quốc hội. Và tháng 3 năm 2026, sau Đại hội XII của Đảng Nhân dân Cách mạng Lào và cuộc bầu cử Quốc hội khóa X, ông tiếp tục được bầu lại vào vị trí này.
Theo Hãng thông tấn Lào, ngày 23/3/2026, Quốc hội khóa X đã nhất trí 100% bầu lại Xaysomphone làm Chủ tịch Quốc hội. Như vậy, chỉ khoảng bốn tháng trước khi qua đời, ông vẫn được toàn bộ Quốc hội tín nhiệm tiếp tục giữ chức vụ cao nhất của cơ quan lập pháp Lào.
Đó là một chi tiết khiến tin ông mất rất bất ngờ với tôi, vì tôi biết ngày trước trông ông rất cân đối, khỏe mạnh, và vừa được tái cử thì chắc chắn cũng vẫn đang khỏe mạnh.
Theo thông báo của phía Lào, ông qua đời vì sau một thời gian chống chọi với bệnh viêm mạch máu nặng.
Cáo phó chính thức của Lào nêu rõ Saysomphone Phomvihane là một thành viên lãnh đạo của Đảng Cách mạng Nhân dân Lào, sở hữu kiến thức sâu rộng, tài năng xuất chúng và tầm nhìn xa, cùng kinh nghiệm phong phú trong lãnh đạo địa phương và đa ngành. Suốt cuộc đời mình, ông đã cống hiến trí tuệ và toàn bộ sức lực cho sự nghiệp cách mạng của Đảng và Nhà nước Lào, phát triển, xây dựng đất nước và hạnh phúc của nhân dân Lào. Sự ra đi của ông là một mất mát vô cùng lớn đối với Đảng, quốc gia và nhân dân Lào. Lào sẽ để tang ông trong năm ngày, từ ngày 9 đến ngày 13 tháng 8. Lễ tưởng niệm chính thức dự kiến diễn ra vào ngày 13 tháng 8.
4. Một điều mà nhiều người Việt Nam có thể không biết
Saysomphone không chỉ có vị trí trong chính trị Lào mà còn là một nhân vật có vai trò khá đặc biệt trong quan hệ Việt Nam - Lào.
Một chi tiết ít được nhắc đến trong các tiểu sử chính thức của ông là Saysomphone từng sống và học tập nhiều năm ở Việt Nam. Cha ông, Tổng bí thư Kaysone Phomvihane, năm 15 tuổi sang Việt Nam thi đỗ và vào học Trường Bưởi, tức THPT Chu Văn An ngày nay; sau đó ông trở về Lào hoạt động cách mạng.
Bản thân ông Saysomphone Phomvihane cũng từng học tập tại Việt Nam thời học phổ thông; lúc đó, trong thời kỳ chiến tranh Đông Dương, nhiều cán bộ và con em cán bộ Lào đã được đưa sang Việt Nam học. Năm 2023, khi trở lại dự cuộc gặp các thế hệ lưu học sinh Trường Hữu nghị T78 (T78 được thành lập ngày 1/1/1958, với nhiệm vụ chính là đào tạo nguồn nhân lực cho cách mạng Lào; trong 65 năm qua đã đào tạo một số lượng rất lớn lưu học sinh Lào), ông đã cùng mọi người ôn lại những kỷ niệm của thế hệ những người từng được Việt Nam nuôi dưỡng và đào tạo. Tại cuộc gặp, ông đã nhiều lần nhấn mạnh Việt Nam là “quê hương thứ hai, gia đình thứ hai” của các thế hệ người Lào như ông.
Bản tin của TTXVN viết tại cuộc gặp, “Chủ tịch Quốc hội Lào và các đại biểu đã chia sẻ những kỷ niệm sâu sắc không thể phai mờ về những năm tháng chiến tranh gian khó nhất đã được Đảng và Nhà nước Lào cử đi học tại Việt Nam”, được thầy cô và người dân Việt Nam nuôi dưỡng, dạy dỗ.
Trên fb cá nhân mà tôi vừa chia sẻ, bác Trần Mai Dung viết "Tình thầy trò, tình anh em Việt – Lào đã vượt qua mọi nghi thức ngoại giao để trở thành máu thịt. Trưa ngày 30 tháng 4 năm 1975 lịch sử, khi tin chiến thắng vang lên, anh Saysomphone chạy như bay từ khu ký túc xá về thẳng khu Hiệu bộ, cất tiếng gọi vỡ òa: "Chú Dung ơi, chiến thắng rồi, giải phóng rồi!". Cái ôm chầm thật chặt giữa hai chú cháu giữa sân trường ngày hôm ấy là một thước phim vô giá, một khoảnh khắc thiêng liêng rực rỡ minh chứng cho sự gắn kết của những con người chung một nhịp đập tự hào".
và "Quyền cao chức trọng là thế, nhưng trong trái tim anh, nghĩa tình thầy trò chưa bao giờ phai nhạt. Năm 2014, ba tôi qua đời. Dù bộn bề quốc sự không kịp sang dự tang lễ, nhưng chỉ một tháng sau, anh đã đích thân sang Việt Nam thắp nén nhang muộn trước bàn thờ thầy. Sự trọn vẹn, thủy chung và đạo nghĩa ấy của anh là một bài học nhân sinh sâu sắc mà không một triết lý nào có thể diễn tả hết".
Tháng 2/2026, khi Tổng Bí thư Tô Lâm sang thăm cấp Nhà nước Lào, saysomphone cũng là một trong những lãnh đạo cấp cao của Lào tiếp đón và hội đàm với đoàn Việt Nam. Điều đó cho thấy ông thuộc lớp lãnh đạo có vai trò trực tiếp trong việc duy trì mối quan hệ đặc biệt giữa hai nước.
Quan hệ Việt Nam - Lào không chỉ được tạo nên bởi các hiệp định hay những chuyến thăm cấp cao. Đằng sau đó là cả một mạng lưới những con người Việt Nam và Lào đã sát cánh làm việc với nhau trong nhiều năm, hiểu nhau, tin nhau và cùng giải quyết những vấn đề rất cụ thể của hai đất nước.
Tôi từng có một thời được nằm trong một phần nhỏ của mạng lưới đó. Và Saysomphone là một trong những người tôi vẫn nhớ. Việt Nam chúng ta rất may mắn có những được những người bạn thủy chung, tình nghĩa như ông Saysomphone đã và đang làm lãnh đạo ở Lào. Nhờ có những người như ông Saysomphone mà tình hữu nghị giữa hai nước Việt-Lào mới mãi mãi xanh tươi, đời đời bền vững và an ninh biên giới của hai nước mới mãi mãi bình an. Cho nên người Việt Nam chúng ta cũng nên nhớ ơn và tưởng nhớ tới ông. Ông mất đi rõ ràng là một tổn thất vô cùng to lớn cho quan hệ hữu nghị và hợp tác Việt - Lào.
Nhà nước ta đã chính thức thông báo: Việt Nam sẽ để tang Chủ tịch Quốc hội Lào Saysomphone Phomvihane theo nghi thức Quốc tang trong ngày hai ngày 10-11/8.
Thống báo nêu rõ: "Đồng chí Saysomphone Phomvihane là nhà lãnh đạo có vai trò quan trọng trong việc kế thừa, vun đắp và phát triển mối quan hệ hữu nghị vĩ đại, đoàn kết đặc biệt, hợp tác toàn diện, gắn kết chiến lược Việt Nam - Lào. Đồng chí mất đi là một tổn thất to lớn đối với đất nước Lào và quan hệ Việt Nam - Lào".
"Để tỏ lòng thương tiếc đồng chí Saysomphone Phomvihane, Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Quốc hội nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào, và xuất phát từ quan hệ đặc biệt Việt Nam - Lào, Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam; và Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã quyết định để tang đồng chí Saysomphone Phomvihane theo nghi thức Quốc tang trong hai ngày; bắt đầu từ hôm nay (10/8)".
Tôi rất ủng hộ việc tổ chức quốc tang này.
5. Một cuộc đời gắn với một giai đoạn lịch sử của Lào
Nhìn lại lịch sử, có thể thấy cuộc đời ông Saysomphone gần như song hành với một giai đoạn đặc biệt của lịch sử Lào hiện đại. Ông trưởng thành trong thời kỳ cách mạng, được đào tạo ở Việt Nam và Liên Xô. Ông bắt đầu sự nghiệp khi Lào đang chuyển đổi kinh tế, đã quản lý một tỉnh lớn, đã làm Bộ trưởng Tài chính trong thời kỳ đầy biến động của khu vực, rồi chuyển sang Chính phủ, rồi Quốc hội, lãnh đạo Mặt trận và cuối cùng trở thành Chủ tịch Quốc hội trong hai nhiệm kỳ liên tiếp. Một cuộc đời như vậy không thể tách khỏi lịch sử của nước Lào từ sau năm 1975 đến nay. Sự nghiệp của ông gắn chặt với Đảng Nhân dân Cách mạng Lào nhưng cũng có ảnh hưởng không nhỏ tới tình hữu nghị và hợp tác giữa hai đất nước, hai dân tộc Việt - Lào.
Nhưng dù đứng ở góc nhìn nào, cũng phải thừa nhận rằng ông là một nhân vật quan trọng của Lào trong nhiều thập kỷ.
Đọc tin ông mất, điều tôi nghĩ đến là những năm tháng tôi đã từng công tác ở Lào. Khi đó tôi còn trẻ, công việc còn nhiều áp lực, và Lào đối với tôi không phải là một điểm đến du lịch mà là một đất nước mà mình phải hiểu để có thể giúp bạn xây dựng được các chính sách, các kế hoạch phát triển tốt nhất.
Tôi đã gặp và làm việc với nhiều cán bộ Lào trong thời gian đó. Có những người sau này trở thành những nhân vật rất cao trong bộ máy nhà nước, như đồng chí Thoong Loun Sisulit, hiện đang làm Tổng bí thư và Chủ tịch nước Lào. Có người đã nghỉ hưu. Có người đã qua đời...
Và giờ đây, một người mà tôi từng quen biết và quý mến, ông Saysomphone Phomvihane, cũng đã trở thành một phần của lịch sử.
Có lẽ đó là điều bình thường của cuộc đời.
Nhưng với những người từng làm việc với nhau, có thiện cảm với nhau trong một giai đoạn lịch sử, mỗi lần một người cũ ra đi lại giống như một cánh cửa của quá khứ khép lại.
Tôi xin được coi bài viết này như một lời tiễn biệt một người quen cũ.
Chào ông, Saysomphone. Ông đã đi qua một chặng đường rất dài của đất nước Lào. Với riêng tôi, ông không chỉ là cái tên “Chủ tịch Quốc hội Lào” xuất hiện trên báo chí mấy hôm nay. Ông còn là một người tôi từng gặp, từng trao đổi công việc cùng trong những năm tháng mà tôi tham gia như một phần nhỏ trong câu chuyện phát triển của đất nước Lào.
Vô cùng kính trọng ông và Xin được tưởng nhớ ông.
.png)
