Cây cầu mang tên hôm nay

Suy ngẫm về một cái tôi xuyên thời gian

Tôi là ngày mai, hay ngày tương lai nào đó, cho những gì tôi thiết lập ngày hôm nay. Tôi là ngày hôm nay cho những gì tôi thiết lập ngày hôm qua hay ngày nào đó đã trôi qua.

Có một sự thật giản dị mà ta ít khi dừng lại để nhìn thẳng vào: con người mà ta vẫn gọi bằng cái tên "tôi" không phải một điểm đứng yên giữa dòng thời gian, mà là một mối quan hệ đang chảy trôi giữa nhiều phiên bản của chính mình. Tôi của hôm nay là tương lai mà tôi của hôm qua từng mong đợi, từng lo sợ, hoặc chưa bao giờ nghĩ tới. Và tôi của hôm nay, ngay trong lúc này, đang lặng lẽ trở thành quá khứ của một người chưa ra đời - người mà đến ngày mai sẽ tự gọi mình là "tôi".

Nói cách khác, mỗi người trong chúng ta, mỗi ngày, đều mang cùng lúc hai vai trò tưởng như đối lập: vừa là kết quả, vừa là nguyên nhân; vừa là người thừa hưởng, vừa là người gieo trồng.

Điều kỳ lạ là, tôi của hôm qua và tôi của ngày mai không bao giờ gặp nhau. Người duy nhất từng gặp cả hai luôn chỉ là tôi của hiện tại. Có lẽ vì thế mà hiện tại giống như một cây cầu: một đầu chạm vào ký ức, đầu kia hướng về tương lai.

Tôi hôm nay - hoa trái của những hôm qua

Không ai bắt đầu một ngày mới từ con số không. Sức khỏe ta có lúc này là món quà, đôi khi là cái giá, của hàng nghìn bữa ăn và giấc ngủ đã qua. Những mối quan hệ ta đang giữ là kết tinh của biết bao lời đã nói ra và biết bao lời đã kịp giữ lại. Ngay cả sự bình an hay bất an trong lòng ta lúc này, nhiều khi cũng mang dấu vết của một quyết định nhỏ nào đó, cũ đến mức ta không còn nhớ ra nó nữa.

Điều đáng suy ngẫm là: người đã tạo nên hôm nay - tức là tôi của hôm qua - chưa từng biết trước hôm nay sẽ mang hình hài gì. Người ấy chỉ có thể hành động trong sự mù mờ, bằng những gì mình biết vào lúc đó, rồi gửi phần còn lại cho thời gian trả lời. Vậy nên, nếu hôm nay chưa trọn vẹn như ta từng mong, có lẽ điều công bằng nhất không phải là oán trách người đã qua, mà là hiểu rằng: họ đã làm hết khả năng của mình, với những gì họ có trong tay lúc đó.

Tôi ngày mai - đang được viết bởi bàn tay hôm nay

Nhưng nếu tôi hôm nay là hoa trái của quá khứ, thì tôi cũng đang là bàn tay gieo hạt cho tương lai. Mỗi lựa chọn tưởng như nhỏ nhặt - ngủ sớm hay thức khuya, nói thật hay im lặng, bắt tay vào việc hay chần chừ thêm một ngày - đều là một dòng trong bức thư dài mà tôi đang âm thầm viết cho một người mình chưa từng gặp: chính mình của ngày mai.

Người ấy chưa hề tồn tại. Nhưng cũng chính vì chưa tồn tại, người ấy hoàn toàn trông cậy vào những gì tôi làm lúc này để có thể hiện hình theo một dáng vẻ nào đó. Ta vẫn quen nghĩ tương lai là điều bí ẩn, nằm ngoài tầm với. Nhưng thật ra phần lớn tương lai gần của ta đã được quyết định từ hôm nay, chỉ là ta chưa nhìn thấy nó mà thôi - như hạt giống đã gieo xuống đất, giờ chỉ còn chờ thời gian làm nốt phần việc của nó.

Vì vậy: trách nhiệm song hành cùng bao dung

Nhận ra điều này, ta rút ra được hai bài học tưởng chừng trái ngược nhưng lại bổ sung cho nhau.

Trước hết là trách nhiệm. Nếu tôi hôm nay chính là người đang quyết định tôi ngày mai sẽ bước vào một cuộc sống như thế nào, thì mỗi hành động, dù nhỏ đến đâu, cũng mang một sức nặng âm thầm. Ta không chỉ sống cho hôm nay - ta còn đang sống thay, sống trước, cho một người chưa kịp có tiếng nói để bảo vệ quyền lợi của chính mình.

Sau đó là bao dung. Nếu tôi hiểu rằng tôi của hôm nay chỉ là hoa trái từ những nỗ lực - có lúc vụng về, có lúc giới hạn - của tôi hôm qua, thì tôi cũng nên dành sự bao dung tương tự cho chính người mình đang là lúc này. Ta không thể đòi hỏi tôi của hôm qua phải nhìn thấy trước những điều mà chỉ đến hôm nay ta mới hiểu ra. Và cũng như vậy, tôi của ngày mai, khi nhìn lại tôi hôm nay, hẳn cũng sẽ hiểu rằng: tôi đã cố gắng hết sức, với những gì mình có.

Hiện tại - nơi duy nhất ta thực sự có quyền

Quá khứ đã khép lại, không cách nào viết lại được nữa. Tương lai thì chưa mở ra, chưa thể nắm bắt. Chỉ có hiện tại - khoảnh khắc mong manh này - là nơi hai dòng thời gian ấy giao nhau, và cũng là nơi duy nhất ta thực sự có quyền hành động.

Sống trọn vẹn trong hiện tại, vì thế, không có nghĩa là quên đi quá khứ hay phó mặc tương lai. Ngược lại, đó là nhận ra rằng hiện tại chính là cây cầu duy nhất nối hai bờ ấy lại với nhau - và ta là người duy nhất đang đứng trên cầu, với quyền chọn lựa xem mình sẽ mang gì từ bờ bên này sang bờ bên kia.

Lời kết

Có lẽ, cách sống đẹp nhất không nằm ở việc cố nhớ rằng mình đang được tương lai dõi theo, mà nằm ở việc đối xử với hôm nay bằng sự trân trọng mà ta mong tôi của ngày mai sẽ dành cho tôi của hôm nay - và bằng sự thấu hiểu mà ta ước tôi của hôm qua từng có, vào lúc tôi hôm nay còn chưa kịp hiểu hết chính mình.

Mỗi ngày, ta vừa là người viết thư, vừa là người nhận thư - chỉ khác nhau ở chỗ, lá thư ấy cần một khoảng thời gian mới đi hết quãng đường từ hôm nay đến ngày mai. Và có lẽ, điều đẹp đẽ nhất là: dù không thể biết chắc người nhận sẽ ra sao, ta vẫn luôn có quyền chọn viết bằng tất cả sự tử tế mà mình đang có.