Gian dối thi cử là bản chất sinh học của con người (Về lời của Bộ trưởng Bộ GD và ĐT Hoàng Minh Sơn "học thật, thi thật")

​Chúng ta thường lên án gian lận thi cử như một sự suy đồi đạo đức, một vết nhơ cần được tẩy rửa bằng kỷ luật, camera giám sát và những lời kêu gọi hướng thiện. Nhưng nếu gạt bỏ lớp vỏ bọc đạo đức giả tạo của những cuộc họp kiểm điểm, sự thật trần trụi và phũ phàng hơn nhiều: gian dối, nói dối và tìm đường tắt không phải là sự bất thường của tâm lý, mà là một tính toán tối ưu thuộc về bản chất sinh học của con người. ​

Trong thế giới tự nhiên cũng như trong cấu trúc xã hội loài người, não bộ không được thiết kế để yêu chuộng sự vất vả hay tôn sùng sự chân thật một cách mù quáng.

Ngược lại, cơ quan này được tiến hóa để làm một việc duy nhất: tối ưu hóa năng lượng và sinh tồn với chi phí thấp nhất. Để thực sự "học thật" - tức là tư duy, thử nghiệm, vấp ngã, kiên trì và tự xây dựng cấu trúc nhận thức - con người phải đốt cháy một lượng khổng lồ calo, chất xám và năng lượng thần kinh. Đó là quá trình tiêu tốn tài nguyên bậc cao, đi kèm với rủi ro thất bại lớn.

​Ngược lại, gian dối, sao chép hay mua bằng cấp lại là một "đường tắt" tuyệt đỉnh về mặt sinh học. Chỉ với một lượng năng lượng tối thiểu bỏ ra để lách luật, che đậy hoặc sao chép, một cá nhân có thể thu về phần thưởng vật chất, địa vị và danh vọng gần như tương đương, thậm chí cao hơn hẳn những kẻ cặm cụi lao động trí óc. Xét dưới lăng kính tiến hóa, đó là một chiến lược "vốn ít, lãi nhiều" hoàn hảo.

Đứng trước hai con đường—một bên là trèo đèo lội suối tốn kém sức lực, một bên là đi đường hầm ngắn ngủi có sẵn—phần "con" trong bộ não sinh học của chúng ta sẽ luôn tự động hướng về phía thứ hai bằng một bản năng tự nhiên không thể chối bỏ.

Chính vì quên mất định luật sinh học cơ bản này, các nhà quản lý giáo dục mới liên tục rơi vào cái bẫy ngây thơ của những khẩu hiệu hô hào và các biện pháp hành chính bề nổi. Họ ngạc nhiên khi thấy học sinh gian lận, họ phẫn nộ khi phát hiện những đường dây tiêu có tổ chức, rồi phản ứng bằng cách siết chặt quy chế, tăng cường thanh tra, bắt thi lại từ đầu. Nhưng họ không hiểu rằng, chừng nào tấm bằng đại học và điểm số còn được định giá quá cao trên thị trường danh vọng và kinh tế, thì phần thưởng cho sự gian lận vẫn còn đủ lớn để bù đắp mọi rủi ro. Càng cố ép buộc sự trung thực bằng mệnh lệnh suông hay hàng rào kỹ thuật đắt đỏ, hệ thống càng giống như một đê điều cố chặn dòng nước lũ bằng đất sét—nước sẽ luôn tìm thấy khe hở để rò rỉ.

​Bản chất sinh học ấy không thể bị xóa sổ bằng những lời tuyên bố đạo đức hay những chiến dịch ra quân rầm rộ của các vị tư lệnh ngành mới nhậm chức. Con người sẽ không tự nguyện chọn con đường tốn kém năng lượng nếu hệ thống không tạo ra một môi trường mà ở đó, cái giá của sự gian lận phải đắt đỏ đến mức phá sản, còn giá trị của năng lực thực tiễn phải được đền đáp xứng đáng.

Cho đến khi chúng ta ngừng đổ lỗi cho "ý thức cá nhân" và bắt đầu thiết kế lại cấu trúc phần thưởng của toàn xã hội, thì những kỳ thi, dẫu có được bảo mật nghiêm ngặt đến đâu, vẫn chỉ là nơi bản năng sinh tồn tối ưu hóa năng lượng của con người tìm cách vượt rào.

Phản hồi về bài viết

(0 stars)

Xin mời bình chọn sao (Star)

Thông tin của bạn đã gửi thành công! Tuy nhiên, nội dung này cần Ban Biên Tập xét duyệt. Xin cám ơn và mong bạn thường xuyên đóng góp ý kiến. Điện thoại Không thực hiện được! Xin mời nhập lại mã an toàn.